Democratische kernwaarden in het voortgezet onderwijs Adolescentenpanel Democratische Kernwaarden en Schoolloopbanen - Jaar 3 - 2020/2021

Dit rapport brengt de opvattingen van jongeren over de democratische rechtsstaat in kaart voor leerlingen van het derde jaar van de middelbare school. Het volgt op twee eerdere rapporten, waaraan dezelfde leerlingen meewerkten toen zij nog in het eerste en/of tweede leerjaar zaten. De data van het derde leerjaar zijn verzameld in het voorjaar van 2021, toen de middelbare scholen nog met verre-gaande beperkingen moesten werken vanwege de Covid19-pandemie. Bovendien volgde deze ronde van dataverzameling kort op de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021.
Dit rapport rust op de data die zijn verzameld in het Adolescentenpanel Democratische Kernwaarden en Schoolloopbanen (ADKS), een meerjarig onderzoek waarbij duizenden Nederlandse leerlingen in tientallen scholen gedurende het voortgezet onderwijs worden gevolgd om de ontwikkeling van democratische kernwaarden bij jongeren in kaart te brengen.
Waar jongeren in de eerste twee leerjaren van de middelbare school weinig veranderingen hebben laten zien, zien we enkele grote verschuivingen in het derde leerjaar. Ten eerste zien we een grotere hechting aan de (vertegenwoordi-gende) democratie. Het percentage leerlingen dat het belangrijk noemt te leven in een democratisch land is fors gestegen van 49% in jaar 2 naar 65% in jaar 3. De leerlingen zeggen vaker dat ze zullen gaan stemmen als ze volwassen zijn. Hun politieke kennis , politieke interesse, en politieke zelfvertrouwen in de eigen vaardigheden zijn toegenomen. Ten tweede is het vertrouwen in ambtsdragers in jaar 3 nog verder afgenomen ten opzichte van jaren 1 en 2. Ook het vertrouwen dat politici luisteren naar mensen zoals zij en hun ouders loopt achteruit. Ten derde leggen de leerlingen wat meer nadruk op het individu boven de gemeen-schap dan in eerdere jaren. Dit is het meest zichtbaar in de discussie rond vrijheid van meningsuiting tegenover het kwetsen van anderen.
Onder deze veranderingen laten de resultaten ook wezenlijke constanten zien. De grote verschillen tussen de opleidingsniveaus, die we al sinds het begin van de middelbare schoolperiode rapporteren, blijken weerbarstig. Vwo-leerlingen zijn het meest gehecht aan de democratie, hebben de meeste kennis, het meeste vertrouwen, en de meeste interesse; vmbo-leerlingen scoren op al deze kenmerken laag. Die verschillen zijn niet wezenlijk veranderd.