Procedurele rechtvaardigheid als grondslag van het collectief arbeidsvoorwaardenoverleg Een filosofische en juridische analyse van het collectief arbeidsvoorwaardenoverleg in Nederland

Dit proefschrift onderzoekt in hoeverre het Nederlandse stelsel van collectieve arbeidsvoorwaardenvorming nog leidt tot rechtvaardige uitkomsten. Centraal staat de premisse dat collectief overleg tussen vakbonden en werkgevers(organisaties) een behoorlijk proces vormt en dat de resultaten daarvan daarom als rechtvaardig kunnen worden beschouwd.
Deze premisse staat echter onder druk door ontwikkelingen zoals een dalende organisatiegraad van vakbonden, afnemende representativiteit en de opkomst van nieuwe spelers, waaronder ondernemingsraden en kleinere vakbonden. Hierdoor komen met name de onafhankelijkheid en representativiteit van betrokken actoren ter discussie te staan, wat vragen oproept over de legitimiteit van het stelsel.
Geïnspireerd door het werk van John Rawls (A Theory of Justice) ontwikkelt de auteur een normatief kader van procedurele rechtvaardigheidsbeginselen. Uitgangspunt is dat wanneer het overlegproces aan deze beginselen voldoet, ook de uitkomsten in beginsel als rechtvaardig kunnen worden beschouwd. Vijf kernbeginselen staan centraal: verenigingsvrijheid, collectief onderhandelen en contracteren, collectieve actie, onafhankelijkheid en representativiteit.
Aan de hand van wet- en regelgeving en verschillende casusposities wordt het Nederlandse stelsel aan deze beginselen getoetst. De analyse laat zien dat het systeem nog steeds belangrijke waarborgen biedt voor procedurele rechtvaardigheid, maar tevens kwetsbaar is. Met name de spanning tussen een lage vakbondsorganisatiegraad en een hoge cao-dekkingsgraad en de rol van nieuwe actoren zetten de legitimiteit en werking van het stelsel onder druk.
Het onderzoek levert daarmee, op het snijvlak van politieke filosofie en arbeidsrecht, een bijdrage aan het debat over de legitimiteit en toekomst van het collectieve arbeidsvoorwaardenoverleg in Nederland.