Gewoon schoonmaken: de troebele arbeidsrelaties in betaald huishoudelijk werk

Hoe gaan mensen die huishoudelijk werk uitbesteden om met hun werkster en hoe gedragen zij zich als werkgever? En wie zijn de werksters en hoe verhouden zij zich tot het werk dat zij uitvoeren? Sjoukje Botman onderzocht werksters, degenen die werksters inhuren en de arbeidsrelatie tussen beiden. Ze spreekt daarbij liever van huishoudelijk werkers omdat ook mannen dit werk doen. Betaald huishoudelijk werk wordt van oudsher al gekenmerkt door ongelijkheid, een lage status en een informele organisatie van het werk. Waar de ‘dienstbodekwestie’ een eeuw geleden voortkwam uit verschillen tussen klassen op nationaal niveau zijn huidige huishoudelijk werkers te zien als lokale expressies van mondiale economische ongelijkheid. De huishoudelijk werkers in dit onderzoek zijn bijna allen ongedocumenteerde migranten en zij zijn redelijk opgeleid. Doordat zij een groot aantal werkadressen hebben en niet inwonend zijn, hebben zij een zekere mate van autonomie. De sociale afstand tussen werkgever en werknemer is kleiner dan een eeuw geleden. Het is opvallend dat het vooral de werkgevers zijn die worstelen met de ongelijkheid in het dienstverband. Botman toont hoe gedrag en houding van beide partijen conflicteren en onderscheidt verschillende werknemers- en werkgeversstijlen. Waar het merendeel van de huishoudelijk werkers de ongelijke hiërarchie van het persoonlijke dienstverband accepteert en zich als werknemer én ondernemer zakelijk gedraagt, zijn werkgevers bezig de ongelijkheid en het werkgeverschap te vermijden. Door gevoelens van ongemak en door onwetendheid houden werkgevers de arbeidsvoorwaarden en arbeidsrelatie vaag, waardoor zij de huishoudelijk werker niet als werknemer erkennen en waarderen. Een zakelijke werkgeversstijl waarbij men het gemak en de luxe van de dienst erkent, de voorwaarden duidelijk vaststelt en reële eisen heeft wat betreft uren en prijs, is voor beide partijen een bevredigender stijl dan de vermijdende.