Naar een Onderzoekende Onderwijscultuur in het Hoger Onderwijs

Nadat in de academische wereld de nadruk steeds meer is komen te liggen op het belang van onderzoek, is er de afgelopen tijd hernieuwde aandacht voor de universiteit als onderwijsinstelling. Geleidelijk is daarbij het besef gegroeid dat onderwijs geven een vak is dat vraagt om meer competenties dan alleen kennis van de inhoud van de te onderwijzen stof; een vak dat geleerd kan en moet worden. Het behalen van een Basiskwalificatie Onderwijs (BKO) is daarom inmiddels een verplichting voor alle docenten aan een universiteit. En op verschillende universiteiten ontstonden Teaching & Learning centra, die professionaliseringsactiviteiten aanbieden en docenten ondersteunen bij innovaties in hun onderwijs. Ook waren er de afgelopen jaren krachtige geluiden te horen om de docenttaak meer te ‘erkennen en waarderen’ (VSNU et al., 2019).

Wat echter maar heel langzaam op gang komt in de Nederlandse universiteiten is een onderzoekende cultuur ten aanzien van het eigen onderwijs. Daarmee doel ik op een cultuur waarin het gewoon is dat docenten(teams) hun onderwijsaanpak theoretisch onderbouwen, reflecteren op de vraag in hoeverre ze met hun aanpak bereiken wat ze beoogden, en bij grote veranderingen onderzoek doen naar de effecten daarvan. Het ontbreken van zo’n onderzoekende cultuur is vreemd, vooral omdat het hier gaat om instellingen waar onderzoek doen deel van de core business is. Het is ook vreemd omdat in de internationale literatuur, onder de noemers scholarly teaching en scholarship of teaching and learning, inmiddels al een paar decennia over het belang van een onderzoekende onderwijscultuur in het hoger onderwijs wordt geschreven.

In de utopie voor het hoger onderwijs die ik in deze bijdrage zal schetsen, is er sprake van een onderzoekende cultuur ten aanzien van het eigen onderwijs. Maar terwijl in onderwijsonderzoek vaak gekeken wordt naar ‘wat werkt’, dus met welke didactische interventies en tools bepaalde doelen bereikt kunnen worden, hebben in mijn onderwijsutopie ook meer pedagogische vragen een plaats. Dat zal ik in de hierna volgende paragrafen toelichten. Daarbij zal ik ook betogen dat juist een University College een plek is waar een begin gemaakt kan worden met het tot werkelijkheid maken van deze utopie.