Optimaal onderwijs voor iedereen

Differentiatie, onderwijs op maat afgestemd op het niveau en de behoeftes van de leerling, heeft evidente voordelen. De cognitieve verschillen tussen kinderen, al vroeg op de basisschool, zijn aanzienlijk, en goed onderwijs speelt hierop in.
Maar er is ook kritiek. Een risico is dat de verschillen in prestaties tussen de beste en zwakste leerlingen toenemen. Ook wordt het onderwijssysteem steeds ingewikkelder, waarbij kinderen van hoogopgeleide ouders beter de weg vinden dan kinderen van laagopgeleide ouders. Of differentiatie kansenongelijkheid in de hand werkt, hangt onder meer af van de vorm van differentiatie. In dit artikel bespreken we eerst welke rol differentiatie in de vorm van moderne computergebaseerde adaptieve leermethoden hierin speelt. In deze methoden worden technieken uit de artificiële intelligentie (AI) toegepast om oefeningen en instructie op het kind af te stemmen.
De Koning stelde voor onderscheid te maken tussen macro-differentiatie (bijvoorbeeld niveaus in het voortgezet onderwijs), meso-differentiatie (gescheiden brugklassen of plusklassen) en micro-differentiatie (differentiatie binnen één klas). Computergebaseerde adaptieve leermethoden vallen in de categorie van de micro-differentiatie. Een recente samenvatting van het onderzoek over differentiatie en kansengelijkheid is te vinden in de oratie van Denessen. In zijn oratie stelde Denessen dat macro- en meso-differentiatie leiden tot grotere kansenongelijkheid maar over micro-differentiatie is hij minder beslist. In het eerste deel van dit essay gaan we hier dieper op in.
In het tweede deel gaan we dieper in op het begrip kansengelijkheid. Het onderzoek naar kansengelijkheid is veelal sociologisch geïnspireerd. Als psychologen hebben wij vele vragen bij dit begrip. Daarom eindigen we met een psychologische geïnspireerde kritische discussie van het begrip kansenongelijkheid.