Algemeen eigenbelang: Ruilen, het betere werk

Tegengestelde belangen zijn inherent aan arbeidsrelaties: werknemers willen hoge lonen, werkgevers betalen liever minder. Werknemers willen zich breed ontwikkelen, werkgevers vergoeden vaak alleen functiegerichte opleidingen. Toch lopen de belangen van werkgevers en werknemers deels ook parallel. Zo hebben beide partijen er baat bij als werknemers zich ontwikkelen, want de werkgever profiteert dan van betere prestaties en de werknemer van betere loopbaankansen. De crux van goede arbeidsrelaties is dat werknemers en werkgevers hun deels strijdige en deels parallelle belangen goed weten uit te ruilen. Dat kan veel beter dan het nu vaak gebeurt. Werknemers en werkgevers maken maar al te vaak slechte deals met elkaar, misschien wel omdat ze onvoldoende beseffen dat ze continu deals sluiten. Belangen uitruilen is een kwestie van prosociaal gedrag. Dit gedrag houdt in dat mensen het welzijn van anderen bevorderen. In organisaties betekent dit dat werknemers hun collega's of de organisatie een dienst bewijzen. Dit gedrag maakt het verschil tussen gemiddelde en uitzonderlijk goed presterende werknemers en organisaties. Prosociaal organisatiegedrag kan zo'n 20 procent van de variantie in teamprestaties verklaren.

Maar prosociaal organisatiegedrag is beperkt tot gedrag binnen de grenzen van organisaties - alsof werknemers vooral hun eigen organisatie en de mensen binnen die organisatie dienen. Wat is tegenwoordig nu eigenlijk een organisatie? Organisaties fuseren, nemen elkaar over, besteden uit, lenen in. Ze hebben freelancers, uitzendkrachten en interim-managers. Daarom zouden werknemers en organisaties wel eens beter af kunnen zijn als werknemers niet alleen hun eigen organisatie dienen, maar ook hun professionele netwerk buiten de organisatie.

Prosociaal netwerkgedrag is belangrijk. Ten eerste omdat werknemers er niet op kunnen vertrouwen dat hun organisatie morgen nog dezelfde is en dat er dan nog werk voor hen is. Zo'n organisatie eenzijdig loyaal dienen zou daarom wel eens onverstandig kunnen zijn. Want de organisatie geeft in ruil voor loyaliteit niet langer meer baanzekerheid terug. Werknemers bereiken dan ook betere resultaten als zij zich richten op zowel hun eigen werkdoelen als de doelen van hun netwerk. Want dat versterkt hun positie op de arbeidsmarkt.

Tweede reden voor het belang van prosociaal netwerkgedrag is dat het kan bijdragen aan de prestaties en het innovatieve vermogen van organisaties. Onderlinge samenwerking is in veel bedrijven een voorwaarde voor innovatie. Goede samenwerking heeft prosociale trekken die staat of valt met de extra inspanningen die partijen voor elkaar over hebben.