De economische bijdrage van tijdelijke arbeidsmigranten: een realistisch beeld

In deze eeuw is de migrantenstroom uit traditionele herkomstlanden naar Nederland gestopt en vervangen door de ‘moderne migratie’ van Europese werknemers. Daarmee is de tijdelijke migrant inmiddels een permanent fenomeen: in 2012 werken er zo’n 200 duizend tijdelijk in ons land. Die dragen niet alleen bij aan het BBP maar ook aan de schatkist, aangezien ze ons minder kosten dan ze opleveren. Dit zijn de belangrijkste uitkomsten van dit onderzoek dat SEO Economisch Onderzoek heeft uitgevoerd, in opdracht van de Stichting VBW & de Van der Voort Groep.

Op het gebied van migratie is de laatste jaren heel wat veranderd. Er zijn twee belangrijke trendbreuken: eerst de sterke afname van niet-westerse migranten sinds begin deze eeuw, en sinds 2004 de sterk stijgende influx uit Midden & Oost-Europa (de zogenaamde MOE-landen). De ‘moderne migrant’ verschilt daarmee aanzienlijk van het traditionele beeld van gastarbeiders, gezinsherenigers en vluchtelingen waar Nederland tot enkele jaren geleden haar beleid op heeft gericht.

Anno 2012 komen de meeste migranten uit Polen, op jonge leeftijd, zonder gezin en slechts voor enkele maanden. Deze tijdelijke migrant is inmiddels een permanent fenomeen. Dit jaar zullen er naar schatting zo’n 200 duizend in ons land werkzaam zijn, samen goed voor 60 duizend arbeidsjaren. De arbeidsinput van tijdelijke migranten uit de MOE-landen is daarmee tweemaal zo groot als die van hun landgenoten die zich voor langere tijd in Nederland gevestigd hebben.

Vanuit economisch perspectief is de bijdrage van deze tijdelijke arbeidsmigranten positief. Door hun flexibiliteit leveren zij een bijdrage aan het behoud van productie en werkgelegenheid. Daar staat tegenover dat die werkzaamheden natuurlijk niet meer beschikbaar zijn voor een binnenlandse vacature. Maar omdat de tijdelijke migrant in banen blijkt te werken waarvoor niet meteen lokale werknemers beschikbaar zijn (seizoenpieken), is er per saldo geen sprake van verdringing. Wat de werkgelegenheid betreft houden de (kleine) positieve en negatieve effecten elkaar in evenwicht. In sectoren waar het aandeel tijdelijke migranten sterk is gegroeid, is geen afname van het aantal binnenlandse werknemers. Door de hogere productie resteert het positieve effect op het BBP. Dat zich kan uiten in een hogere winstgevendheid of lagere prijzen.

Niet alleen dragen tijdelijke migranten bij aan het Bruto Binnenlands Product (BBP), ook zijn ze per saldo gunstig voor de collectieve sector. Enerzijds maken ze gebruik van collectieve diensten zoals openbaar bestuur en veiligheid. Maar anderzijds maken ze geen gebruik van huursubsidie, AOW, zorgtoeslag, bijstand en hypotheekrenteaftrek. Omdat ze wel sociale premies en BTW betalen, levert elke tijdelijke arbeidsmigrant gemiddeld ongeveer 1800 euro op voor de collectieve sector.

Hoewel de economische bijdrage positief is zijn er wel obstakels op maatschappelijk vlak. Ondanks vele geslaagde initiatieven leidt het tekort aan geschikte woonruimte in enkele gevallen tot uitbuiting, vaak in samenhang met illegale vormen van arbeid en malafide arbeidsbemiddelaars. Behalve tot onderbetaling van werknemers leidt dat ook tot oneerlijke concurrentie met bonafide ondernemers. Deze situaties zijn weliswaar uitzonderlijk, maar zeer beeldbepalend. Ze bezorgen de tijdelijke arbeidsmigrant regelmatig een slecht imago en belemmeren daardoor de maatschappelijke acceptatie van tijdelijke arbeidsmigratie. Vanuit economisch perspectief is dat onterecht.