Op weg naar nationale natuur Natuurjournalistiek in Nederland, 1850-1910

In de tweede helft van de negentiende eeuw ontstond in Europa een nieuwe, meer lokaal gerichte smaak in de waardering voor natuur en landschap. Tijdens voorafgaande decennia bezochten reizigers graag continentale hoogtepunten op dit gebied, zoals de Zwitserse Alpen en het Duitse Rijndal. Vanaf 1850 echter raakte de blik van een nieuwe generatie auteurs gericht op - schijnbaar - meer eenvoudige natuur dicht bij huis. Plaatsen die eerder niet voor natuurbezoek in beeld waren geweest werden nu excursiedoelen, zoals venen en polderland.
Dit proefschrift onderzoekt verschijningsvormen van deze ontwikkeling bij natuurjournalistieke schrijvers uit twee generaties: auteurs die na 1860 begonnen met schrijven, zoals Geertruida Carelsen, Frederik van Eeden senior en Heinrich Witte; en auteurs die na 1890 actief werden, zoals Eli Heimans, Jac. P. Thijsse en B.P. van der Voo. Aan de hand van vijf deelstudies wordt nagegaan welke soorten locaties nieuw in beeld kwamen als ‘natuur’ die de moeite waard was om te bezoeken, en in welke mate deze landschappen daarbij ook als nationale natuur werden aangewezen en gewaardeerd.
De bestudeerde natuurjournalistieke auteurs laten een benadering zien die afwijkt van eerdere meer ‘romantisch’ gerichte stijlen van natuurbeschrijving. De nieuwe schrijvers moedigden lezers aan om wilde planten en dieren dicht bij huis op te zoeken, en deze planten en dieren daar te bestuderen. De te bezoeken plaatsen raakten daarbij geabstraheerd in landschapstypen die niet aan één plaats in Nederland verbonden waren. Deze ‘biologische’ blik op natuur en landschap zou - via Thijsse - ook invloedrijk worden in de Nederlandse natuurbeschermingsbeweging.