De opkomst van schaduwonderwijs in Nederland: wat weten we en welke vragen liggen nog open?

Het gebruik van bijlessen, examentrainingen en huiswerkbegeleiding is de afgelopen jaren sterk toegenomen in Nederland. De opkomst van dit zogeheten schaduwonderwijs roept veel vragen op. Wie gebruikt er schaduwonderwijs en waarom? Wat zijn de gevolgen van het gebruik van schaduwonderwijs voor leerlingen en voor het onderwijs zelf? Steeds vaker worden ook zorgen geuit
over de opkomst van schaduwonderwijs. In dit rapport worden deze vragen en zorgen geschetst, waarna wordt verkend wat in Nederland en internationaal bekend is over de omvang, oorzaken en gevolgen van het gebruik van schaduwonderwijs. Hiertoe is een meta-analyse uitgevoerd, waarbij de theorie en empirie op het gebied van schaduwonderwijs op systematische wijze is verkend en samengevat.
Uit de analyse komt een duidelijke relatie naar voren tussen de sociaal- economische achtergrond van leerlingen en het gebruik van schaduwonderwijs. Hoe hoger opgeleid of rijker de ouders, hoe groter de kans dat leerlingen gebruik maken van schaduwonderwijs. Daarbij lijkt schaduwonderwijs met name in onderwijsstelsels die gekenmerkt worden door selectie en differentiatie – zoals het Nederlandse onderwijsstelsel – vooral een competitieve functie te vervullen, waarbij extra begeleiding en bijlessen worden ingezet om toegang te krijgen tot een gewenste onderwijsroute. Eenduidige effecten van het gebruik van schaduwonderwijs op schoolprestaties worden niet gevonden.
Tot slot wordt gereflecteerd op de lessen die uit de huidige stand van de kennis kunnen worden getrokken. De Nederlandse kennisbasis is weliswaar groeiende, maar nog te beperkt om duidelijk richting te kunnen geven aan beleid en praktijk in reactie op de opkomst van schaduwonderwijs in Nederland. De aanbevelingen liggen dan ook met name op het gebied van nader onderzoek.
Mede op basis van de inbreng van betrokkenen uit het onderwijsveld - leraren, lokale en landelijke beleidsmakers, onderzoekers en aanbieders van schaduwonderwijs – wordt een aanzet gegeven voor een onderzoeksagenda met betrekking tot het schaduwonderwijs in Nederland. Vragen die nog open liggen, hebben onder meer betrekking op de relatie tussen kenmerken van het
reguliere onderwijs en het gebruik van schaduwonderwijs. Ook is meer onderzoek gewenst naar de gevolgen van het gebruik van schaduwonderwijs voor leerlingen, maar ook voor leraren, scholen en het onderwijsstelsels als geheel.