Onbehagen omsmeden tot vernieuwingskracht Naar een democratische verzorgingsstaat

De leidraad voor deze oratie vormt een uitspraak van politicus en voormalig minister-president Joop den Uyl (tevens naamgever van de leerstoel) die hij deed in 1966. Hij stelde dat het van belang was om "onbehagen in de samenleving om te smeden tot vernieuwingskracht".
In het eerste deel van de oratie wordt betoogd dat er drie centrale bronnen van onbehagen zijn die de sociale legitimiteit van ons sociale stelsel ondermijnen; namelijk middenklassen die vervreemd dreigen te raken van de verzorgingsstaat, uitkeringsgerechtigden die aan steeds strengere eisen moeten voldoen maar tegelijkertijd als steeds minder 'deserving' worden gezien, en sociale systemen die steeds meer verstrikt raken in complexiteit.
In het tweede deel wordt, in de geest van Den Uyl, onderzocht waar de vernieuwingskracht zit, puttend uit de kracht van democratisering. Er komen vier verschillende democratische interventies aan bod, die de bronnen van onbehagen weg zouden kunnen nemen: Het versterken van 1) universele regelingen, 2) betrokkenheid bij elkaar en bij het systeem, 3) vertrouwen in de uitkeringsgerechtigden en de uitvoerders van de verzorgingsstaat, en 4) eigenaarschap in sociale zekerheid. Er wordt verkend hoe deze interventies kunnen botsen met de huidige ‘wetten’ van ons sociale stelsel zoals het gelijkheidsbeginsel, rechtmatigheid, anonimiteit en een bepaald schaalniveau. En tenslotte wordt geschetst hoe transformatie van het sociale stelsel mogelijk tot stand kan komen door meer ruimte te geven aan initiatief van uit de samenleving om het sociale stelsel te vernieuwen.