Voorbij het veld: beperkingen en mogelijkheden van de veldtheorie voor de Nederlandse letterkunde

Wanneer een theoretisch model zoals dat van het 'literaire veld', zoals geconceptualiseerd door Dorleijn & Van Rees, zo breed ingang heeft gevonden, is het essentieel dat het zo nu en dan opnieuw wordt getoetst: voldoet het nog wel aan de rap veranderende literaire werkelijkheid van nu? Dat is precies wat Sander Bax, Jeroen Dera, Anne Oerlemans en Kila van der Starre doen in hun blikverruimende reflecties uit het vorige nummer van TNTL. In deze bijdrage reageer ik op hun analyse. Reikt de kritiek van het kwartet wel ver genoeg? En biedt het alternatief dat ze voorstellen – een conceptualisering van het veld waarbij ‘circulatie’ centraal staat – genoeg handvatten voor vervolgonderzoek? Na een samenvatting van de kritiekpunten, ga ik eerst in op de onderliggende vraag wat precies een ‘veld’ constitueert. Ik laat zien dat de kanttekeningen voorbijgaan aan een cruciaal punt, namelijk de manier waarop Dorleijn en Van Rees het veld an sich conceptualiseren. Ik traceer de oorsprong van die conceptualisering en laat zien waarom die uit veldtheoretisch oogpunt onjuist is. In de laatste paragraaf ga ik in op het voorstel van Bax en collega’s om het veldschema van Dorleijn en Van Rees te ‘herijken’ en betoog ik dat een daadwerkelijke veldanalyse veel verder reikende consequenties zou hebben dan alleen een herijking. Die consequenties illustreer ik tot slot door een vingeroefening in de veldanalyse, waarbij ik me richt op het subveld van de hedendaagse Nederlandse poëzieproductie.