De ondernemingsraad en arbeidsvoorwaardenvorming: decentraliseren kun je leren

Het onderhandelen over (primaire) arbeidsvoorwaarden namens werknemers geschiedt in Nederland in het algemeen door vakbonden. De andere werknemersvertegenwoordiger – de ondernemingsraad (OR) – heeft in beginsel geen rol ten aanzien van primaire arbeidsvoorwaarden. Zo bestaat er geen wettelijk instemmingsrecht voor de OR ten aanzien van primaire arbeidsvoorwaarden en ook niet ten aanzien van secundaire arbeidsvoorwaarden indien deze inhoudelijk in de cao zijn geregeld (het primaat van de cao). De taken van de OR en de vakbonden zijn door de wetgever uitdrukkelijk gescheiden. Ondanks deze scheiding, zijn de ondernemingsraden zich de laatste jaren steeds vaker gaan bemoeien met het vaststellen, wijzigen of intrekken van arbeidsvoorwaarden. Zo besloot supermarktgigant Jumbo recent niet langer met de vakbonden te onderhandelen maar met de OR. In de Rotterdamse haven werden – in strijd met de ondernemings-cao – afspraken tussen OR en werkgever gemaakt over onder meer werkgelegenheidsgaranties. In deze situaties stonden vakbond en OR lijnrecht tegenover elkaar, maar het komt ook veelvuldig voor dat vakbonden juist de bevoegdheid tot het maken van afspraken over arbeidsvoorwaarden overdragen aan de OR. Het gaat dan om zogenoemde decentralisatie- of delegatiebepalingen in de cao. In dit artikel richten wij ons op decentralisatiebepalingen en de daaruit voortvloeiende afspraken die met de OR worden gemaakt. Het artikel bestaat uit twee delen. In het eerste deel beschrijven wij de resultaten van ons empirisch onderzoek naar decentralisatiebepalingen. Wij geven weer welke soorten decentralisatiebepalingen er zijn, om wat voor arbeidsvoorwaarden het gaat en op welke wijze de bevoegdheid van de OR is beschreven (zie par. 2). In het tweede deel van dit artikel gaan wij in op enkele juridische vraagstukken rondom decentralisatiebepalingen