Een kwestie van uitvoering De gemeente Amsterdam als instrument van de Duitse repressie 1940-1945

Tijdens de Duitse bezetting van Nederland is de gemeente Amsterdam betrokken geweest bij de onderdrukking, uitsluiting en vervolging van haar eigen burgers. Zo zijn Joodse Amsterdammers door het Bevolkingsregister geregistreerd, door het Bureau voor Sociale Zaken naar werkkampen gestuurd en door de Gemeentepolitie, het Trambedrijf en de Gemeentelijke Gezondheidsdienst naar de deportatiecentra en -treinen vervoerd. Dit roept vragen op naar de verantwoordelijkheid en motieven van de toenmalige bestuurders. De keuzes die destijds door de burgemeester, wethouders en hoofden van gemeentelijke diensten zijn gemaakt worden in dit onderzoek geanalyseerd, met elkaar vergeleken en in een bredere context geplaatst.
Waarschijnlijk hebben meerdere factoren een rol gespeeld in de vergaande medewerking van ‘gewone’ Amsterdamse gemeentelijke functionarissen aan de Duitse repressie. Hoewel die functionarissen na de oorlog diverse formele rechtvaardigingen voor hun samenwerking met de vijand hebben gegeven, is de uitkomst van dit onderzoek dat de houding van Nederlandse bestuurders en ambtenaren bovenal bepaald lijkt te zijn geweest door de vrees voor Duits geweld en het besef van eigen machteloosheid.
De geschiedenis van het Amsterdamse gemeentelijke apparaat tijdens de Duitse bezetting kan geïnterpreteerd worden als een geschiedenis van menselijke en ambtelijke tekortkomingen. Tegelijkertijd mag echter niet uit het oog verloren worden dat dit apparaat te maken kreeg met een bezetter die over de nodige dwangmiddelen beschikte waarmee hij zijn wil kon trachten door te drijven.