Links in a chain: Early modern Yiddish historiography in the northern Netherlands (1743-1812)

Bart Wallet onderzocht een aantal Jiddische kronieken en geschiedwerken die in de lange achttiende eeuw (ca. 1670 - 1830) in Amsterdam zijn geschreven. Sommige daarvan zijn nooit daadwerkelijk gedrukt en alleen als manuscript bewaard gebleven. Eén boek werd echter een bestseller in de hele joodse wereld: Sheyris Yisroel (1743) van Menachem Amelander. Wallet positioneert dit boek in de bredere joodse historiografie. Hij ontdekte twee tot dusver onbekende kroniekfragmenten. Lange tijd is aangenomen dat joden sinds de zestiende eeuw ophielden met het in het Hebreeuws opschrijven van geschiedenis. Pas in de negentiende eeuw zouden ze daar - in de moderne talen - weer mee begonnen zijn. Het boek van Amelander is echter in het Jiddisch geschreven en daarom tot dusver over het hoofd gezien. Wallet maakte een uitgebreide analyse van de tekst en laat zien dat de traditie van de joodse geschiedschrijving in deze Amsterdamse kronieken en geschiedwerken wordt voortgezet. Het werd in heel Europa, tot diep in Rusland, minimaal 28 maal herdrukt, driemaal vertaald in het Hebreeuws, éénmaal terugvertaald in het Jiddisch en éénmaal vertaald in het Nederlands. De laatste druk verscheen in 1988 bij een ultra-orthodoxe uitgeverij in Jeruzalem. De omgang van de joodse wereld met Sheyris Yisroel laat zien dat het middeleeuwse idee van een ‘open boek’ nog altijd werd gehanteerd: iedere druk werd aangepast aan een nieuw publiek, soms progressief, soms juist weer orthodox, door het weglaten of juist weer toevoegen van gedeeltes. Het boek toont onder meer aan dat het Amsterdamse milieu grote invloed heeft gehad op de teksten. Er is sprake van grote betrokkenheid bij de Amsterdamse politiek, de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en een groeiende Oranjeliefde.