Een perspectief op de balans in flexibiliteit

De arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd is verworden tot een voor de werkgever met verplichtingen overladen rechtsbetrekking. Een werkgever is pas bereid om een dergelijke overeenkomst aan te gaan als hij zeker is van de kwaliteiten van de werknemer en een inschatting kan maken van het risico op arbeidsongeschiktheid. De arbeidsovereenkomst is naar de functionele inhoud van de arbeid bovendien weinig flexibel. De arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd biedt dus weinig ruimte voor aanpassing aan veranderde omstandigheden in de arbeidsorganisatie. Dit heeft er toe geleid dat werkgevers de door hen gewenste flexibiliteit in flexibele contractvormen zoeken. Dit wordt het meest aan de onderkant van de arbeidsmarkt gevoeld. Er is sprake van een toenemende tweedeling tussen goed opgeleide werknemers met een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd met veel autonomie en laag opgeleide werknemers met onzekere flexibele arbeidsbetrekkingen en ongunstige arbeidsomstandigheden. Oplossingsrichtingen zijn ten eerste het vergroten van de ruimte voor de werkgever voor interne flexibiliteit, bijvoorbeeld door een duidelijker regeling van de wijziging van de arbeidsovereenkomst en ten tweede het inperken van de nog steeds uitdijende ruimte voor flexibele contractvormen. Bij tijdelijke contracten zou dat kunnen door voor de werkgever kosten te verbinden aan de beëindiging van rechtswege. Bij payrolling valt tegen te gaan dat werkgevers zich aan verplichtingen onttrekken. En bij het ontslagrecht gaat het om het wegnemen van de onbillijkheden uit het systeem.