Rederijkersdromen en schildersdaden. De Italiaanse Levens in het Schilder-boeck (1604) van Karel van Mander

Het Schilder-boeck (1604) van Karel van Mander is één van de voornaamste bronnen voor de kunstgeschiedenis van de vroegmoderne tijd. Toch zijn de zes tekstdelen van het boek niet in gelijke mate onderzocht. Tot nu toe bepaalden inzichten over twee delen, de Grondt en de Nederlandse Levens, het begrip van het hele boek. Kunsthistorisch onderzoek naar de Italiaanse Levens leek overbodig, omdat Van Mander deze hoofdzakelijk aan de Vite van Giorgio Vasari ontleende en hun "originaliteit" beperkt leek. Daarmee werd geen recht gedaan aan Van Manders intenties met de tekst, noch aan literaire conventies van de periode.
In dit proefschrift zijn de Italiaanse Levens voor de eerste keer integraal bestudeerd in samenhang met andere tekstdelen van het Schilder-boeck, inclusief de paratekst. Nauwgezette analyse van Karel van Manders bewerking van het bronnenmateriaal levert een nieuw beeld op van zijn bedoelingen met de Italiaanse Levens. In een historisch betoog over oorsprong en ontwikkeling van de schilderkunst introduceerde Van Mander stichtelijke voorbeelden van een nieuw artistiek concept, de deelen der Consten, leerbare artistieke competenties die eerder op meer theoretisch niveau waren besproken in de Grondt. Daarmee worden de intentionele samenhang tussen de verschillende gedeeltes van het Schilder-boeck en de reikwijdte van Karel van Manders agenda voor de schilderkunst voor het eerst duidelijk. Rederijkersdromen en schildersdaden ontrafelt hoe de Italiaanse Levens met een nieuw artistiek vocabulair en een reservoir aan artistieke en morele voorbeelden, een leidraad leverden voor de professionalisering van het schilderen ter bevordering van de bloei van de schilderkunst in de Nederlanden.