Rechtspraak en Ethiek

De rechtspraak staat onder druk. De afgelopen jaren zijn in Nederland in toenemende mate kritische geluiden te horen over de kwaliteit van rechtspraak, zowel van binnenuit als van buiten. In het door meer dan 500 rechters ondertekende ‘Manifest van Leeuwarden’ en later ook in de ‘Tegenlicht’ petitie, luidden rechters de noodklok. Efficiency, schaalvergroting en standaardisatie zouden te ver zijn doorgeslagen.

Recent verscheen het inmiddels befaamde Hiil-rapport ‘Menselijk en rechtvaardig, is de rechtspraak er voor burgers?’, waarin rechtspraak werd neergezet als een institutie die niet bijdraagt aan het oplossen van wezenlijke problemen van burgers, maar deze juist verergert. Mediators zouden het stokje van de rechter over moeten nemen.
De rechtspraak bevindt zich zo beschouwd in het defensief, niet in de laatste plaats ook door de soms vijandige houding van politici ten opzichte van rechters. Dit laatste is in extreme mate het geval in landen als Polen, Hongarije, en Turkije en de VS.
In de bijdragen van dit themanummer over rechtspraak en ethiek worden enkele van deze tendensen filosofisch geduid. Verder komen klassieke beroepsethische vragen aan de orde. Ook analyseren we de relatie tussen rechtspraak en ethiek in die gevallen waarin rechters te maken krijgen met ethisch en metafysisch beladen rechtsvragen.