Taalverandering en taalcontact

Gebarentalen bestaan net zo lang als er dovengemeenschappen zijn. Pas in de
achttiende eeuw vinden we beschrijvingen van Franse gebaren die in het onderwijs
gebruikt werden. Vanaf de negentiende eeuw hebben we films en foto’s van
verschillende gebaren. Net als in gesproken talen bestaan er taalfamilies. Met
behulp van lexicostatistiek kan de verwantschap vastgesteld worden tussen talen.
Gebarentalen veranderen in de loop van de tijd. Dit kan verschillende oorzaken
hebben. Er zijn diverse manieren om naar taalveranderingen te kijken: diachrone
taalkunde kijkt hoe taal in de loop van de tijd verandert en synchrone
taalstudie houdt zich bezig met het taalsysteem op een bepaald moment in de tijd.
Veranderingen vinden plaats op verschillende linguïstische niveaus. Assimilatie
en vloeiendheid spelen ook een rol in veranderingen zoals te zien is in samenstellingen.
Gebaren kunnen ook van functie veranderen. Van grammaticalisatie
is sprake als er een verandering plaatsvindt van een lexicaal element naar
een grammaticaal element. De ontwikkeling die een woord of gebaar doormaakt
wordt grammaticalisatiepad genoemd. De ontwikkeling van een grammaticale
constructie naar een lexicaal element noemen we lexicalisatie.
Er zijn verschillende vormen van taalcontact: tussen gesproken talen en gebarentalen
en tussen gebarentalen onderling. Er zijn verschillende visies op de relatie
tussen gebarentalen en gesproken talen: van een diglossiesituatie, naar een continuüm
naar overlappende domeinen als het gaat om systemen als Nederlands
met Gebaren of Signed English. Wanneer een taalgebruiker wisselt van taalvorm
of code, spreekt men van codewisseling. Codewisseling kan plaatsvinden binnen
een taal, maar ook tussen twee of meer talen. Wanneer er binnen een zin van code
gewisseld wordt, spreekt men van code-mixing. Veranderingen als gevolg van
contact met andere gebarentalen zijn vaak te vinden in het lexicon: leenwoorden
of leengebaren zijn hier een voorbeeld van. Soms worden gebaren in hun geheel
overgenomen, maar soms worden gebaren gedeeltelijk aangepast. Ook binnen
International Sign is er sprake van het lenen van gebaren uit verschillende gebarentalen.
Niet alleen uit gebarentalen worden gebaren geleend, ook de geschreven
vorm van gesproken talen kan van invloed zijn op gebaren, zoals te zien is in
gebaren die van oorsprong gevingerspeld zijn. Ten slotte kan ook de gesproken
taal van invloed zijn op een gebaar zoals te zien is in de gesproken component
van gebaren.