De keuze voor bèta/techniek kwantitatieve analyse van de keuze voor bèta/techniek op basis van TKMST-data

Het ministerie van OCW heeft recent enkele focusgroepen georganiseerd, waarin bij leerlingen en studenten is gevraagd naar de keuze van bèta/techniek. Hieruit komen voor het ministerie interessante inzichten naar voren. Het ministerie is echter ook op zoek naar een meer kwantitatieve onderbouwing bij de verworven inzichten uit de focusgroepen. Daarbij moet aandacht worden geschonken aan sociaal-economische kenmerken (met name geslacht en etniciteit) en de profielkeuze in het voortgezet onderwijs. In dit onderzoek wordt aan de hand van gegevens uit de TKMST-monitor van Aromedia en de Stichting voor Economisch Onderzoek deze kwantitatieve onderbouwing gegeven.

Profielen

Sinds enkele jaren moeten havo- en vwo-leerlingen een profiel kiezen: natuur&techniek (N&T) natuur&gezondheid (N&G), economie&maatschappij (E&M), cultuur&maatschappij (C&M). Om voldoende instroom in bètastudies te genereren moeten derhalve voldoende leerlingen kiezen voor het kwalificerende profiel natuur&techniek of natuur&gezondheid. In de periode 1998-2003 is er op havo-niveau sprake van een afname van de groep eindexamenleerlingen met het profiel N&T of N&G. In 1998 koos 22% voor het profiel N&T, terwijl in 2003 dit nog maar 13% was. Gedurende dezelfde periode is het percentage leerlingen met het profiel N&G echter gestegen van 14% naar 17%. Op het vwo is er een stijging te zien van het percentage eindexamenkandidaten met een kwalificerend profiel van 44% naar 45%. Ondanks deze toename is ook hier een duidelijke afname te zien van het percentage leerlingen met het profiel N&T, van 28% naar 18%. De populariteit van het profiel N&G is net als onder havisten aanzienlijk toegenomen van 16% in 1998 naar 27% in 2003. Door het koppelen van de persoonskenmerken aan de profielkeuze is het mogelijk om een beeld te schetsen van welke scholier de richting bèta/techniek kiest. De in het rapport weergegeven resultaten gelden voor het jaar 2003. Niet verrassend vormen jongens de overgrote meerderheid van de scholieren die voor N&T kiezen. Voor het profiel N&G geldt dat de meerheid uit vrouwen bestaat. Wanneer de etniciteit wordt bepaald aan de hand subjectieve criteria blijkt dat binnen de groep scholieren die het profiel E&M kiezen procentueel de grootste groep allochtonen is te vinden.

Bèta en techniek

De profielkeuze wordt pas echt interessant wanneer er ook wordt gekeken naar de opleidingskeuze. Het merendeel van alle eindexamenleerlingen is van plan om verder te studeren. Opvallend is dat dit onder leerlingen met het profiel N&T iets minder vaak het geval is dan bij de overige leerlingen. Op havo-niveau geldt dat de meerderheid van de leerlingen met een bètaprofiel (N&T of N&G) voor een bètastudie kiezen. Van de leerlingen met het profiel N&T gaat 69% een harde bètastudie en 7% een zachte bètastudie volgen op hbo-niveau. Onder de havisten met het profiel N&G is dit respectievelijk 15% en 45%. Van de vwo-leerlingen die een N&T profiel hebben gekozen en die hun opleiding op hbo-niveau willen voortzetten kiest 42% voor een harde bètastudie en 5% voor zachte bètastudie. Onder vergelijkbare leerlingen maar dan met het profiel N&G is dit respectievelijk 16% en 43%. Van alle leerlingen in vwo-6 met het profiel N&T heeft 59% aangegeven een harde bètastudie te willen volgen op wo-niveau. Iets minder dan één vijfde van de vwo-eindexamenleerlingen wil een zachte bètastudie gaan volgen. Van de vwo-leerlingen met een N&G profiel wil 12% een harde bètastudie en 62% een zachte bètastudie volgen aan de universiteit. Bij de overige twee profielen is maar weinig animo te zien om een academische bètastudie te volgen.

Met behulp van een logit-analyse voor havo- en vwo-eindexamenleerlingen is de kans berekend op het kiezen voor een bètastudie, ten opzichte van de keuze voor een niet bètastudie. Uit deze analyse blijkt dat allochtone havo-leerlingen een kleinere kans hebben om te kiezen voor een bètastudie dan autochtone leerlingen. Ook blijkt dat vwo-meisjes een groter kans hebben om te kiezen voor een bètastudie dan vwo-jongens. Zoals valt te verwachten geldt voor beide niveaus dat leerlingen met het profiel N&T of N&G een grotere kans hebben op de keuze voor een bètastudie. Wanneer ook het opleidingsniveau van de ouders en een aantal sociale kenmerken meegenomen, blijkt dat deze bij zowel havo- als vwo-leerlingen geen significant effect te hebben op de keuze voor een bètastudie.

Ook is in het onderzoek gekeken naar wat de kans beïnvloedt op het kiezen voor respectievelijk een harde of een zachte bètastudie (ten opzichte van de keuze voor een niet bètastudie). Hieruit blijkt dat meisjes een kleinere kans hebben om te kiezen voor een harde bètastudie dan jongens, terwijl zij een grotere kans hebben om te kiezen voor een zachte bètastudie. Havo-leerlingen uit de regio Noord hebben een kleinere kans om te kiezen voor een harde bètastudie dan leerlingen uit de rest van Nederland. Voor vwo-leerlingen geldt dat Leerlingen uit de regio Midden hebben een kleinere kans om te kiezen voor een harde bètastudie dan leerlingen uit de rest van Nederland. De herkomst van de leerlingen heeft geen invloed op de keuze voor een zachte bètastudie.

Leerlingen met het profiel N&T of N&G hebben een grotere kans om te kiezen voor een harde bètastudie dan leerlingen met een ander profiel.

Het feit of beide ouders van de havo-leerling werkzaam zijn heeft ook een positief effect op de keuze voor een harde bètastudie, een effect dat niet is terug te zien onder vwo’ers. Een toenemend aantal uren surfen op het internet vergroot de kans om te kiezen voor een harde bètastudie, terwijl het juist de kans om te kiezen voor een zachte bètastudie verkleint. Etniciteit heeft alleen effect op de keuze voor een zachte bètastudie; allochtonen hebben een kleinere kans op het kiezen hiervan. Het willen gaan studeren op universitair niveau heeft een positief effect op de kans voor vwo’ers om te kiezen voor een harde of zachte bètastudie