HR (zaaknr. 12/02548: staatsimmuniteit van executie; conservatoir beslag op leegstaand ambassadegebouw mogelijk?; Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer (WVDV); onschendbaarheid gebouwen van de diplomatieke zending in zin art. 22 WVDV; uitleg)

Staatsimmuniteit van executie; conservatoir beslag op leegstaand ambassadegebouw mogelijk?; Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer (WVDV); onschendbaarheid gebouwen van de diplomatieke zending in zin art. 22 WVDV; uitleg. Immuniteit van executie op basis van ongeschreven volkenrecht; UN Convention on Jurisdictional Immunities of States and their Property (2004); codificatie van internationaal gewoonterecht; staatseigendommen met een publieke bestemming.
Krachtens art. 22 lid 1 van het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer van 18 april 1961 (WVDV) zijn de gebouwen van de zending onschendbaar, terwijl krachtens art. 22 lid 3 WVDV deze gebouwen, het meubilair en andere daar aanwezige voorwerpen, alsmede vervoermiddelen van de zending, zijn gevrijwaard tegen onderzoek, vordering, beslaglegging of executoriale maatregelen. Art. 1 aanhef en onder (i) WVDV verstaat onder ‘gebouwen van de zending’, ‘de gebouwen of delen van gebouwen en de daarbij behorende terreinen, ongeacht wie daarvan de eigenaar is, die gebruikt worden voor de werkzaamheden van de zending, daarbij inbegrepen de ambtswoning van het hoofd van de zending’. In de in het WVDV voorziene gevallen moet worden verondersteld dat het doelmatig functioneren van de diplomatieke zendingen in het geding is en dat de voorrechten en immuniteiten dus gelden, onverschillig of in het concrete geval het doelmatig functioneren van de diplomatieke zending al dan niet wordt bedreigd. Art. 1 aanhef en onder (i) WVDV — uitgelegd volgens het bepaalde in art. 31 Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht — moet aldus worden begrepen dat de in art. 22 lid 3 voorziene voorrechten en immuniteiten zijn beperkt tot gebouwen die daadwerkelijk worden gebruikt voor de werkzaamheden van de zending. Op zichzelf klaagt het cassatieonderdeel terecht dat het oordeel van het hof dat het pand zijn publieke en diplomatieke bestemming niet heeft verloren en dat het mitsdien niet vatbaar is voor beslag en uitwinning, geen steun vindt in het recht. Uit de preambule bij het WVDV blijkt evenwel dat dit verdrag niet beoogt afbreuk te doen aan de toepassing van de regels van het internationale gewoonterecht op aangelegenheden die door de bepalingen van het WVDV niet uitdrukkelijk worden geregeld, zodat onderzocht moet worden of ’s hofs oordeel strookt met de regels van ongeschreven volkenrecht.
Naar de thans in Nederland als ongeschreven volkenrecht aanvaarde regels is de immuniteit van executie niet absoluut. Staatseigendommen met een publieke bestemming zijn echter in elk geval niet vatbaar voor gedwongen executie en in dit verband geldt niet de nadere eis dat de staatseigendommen daadwerkelijk worden gebruikt voor publieke doeleinden. Dit vindt steun in de op 2 december 2004 aangenomen maar nog niet in werking getreden Convention on Jurisdictional Immunities of States and their Property, welk verdrag een codificatie behelst van het internationale gewoonterecht met betrekking tot immuniteit van jurisdictie en van executie en de daaraan gestelde grenzen. Volgens art. 21 van dit verdrag bestrijkt de immuniteit van executie mede een goed dat is bestemd om (op enig moment) te worden gebruikt in de uitoefening van de werkzaamheden van de diplomatieke zending van de buitenlandse staat, maar ten tijde van het treffen van de executiemaatregelen niet daadwerkelijk als zodanig in gebruik is. Uit hetgeen het hof (in cassatie onbestreden) heeft vastgesteld, heeft het de gevolgtrekking verbonden dat het pand zijn publieke bestemming niet heeft verloren en het mitsdien niet vatbaar is voor beslag en uitwinning. Dit oordeel is juist.