Moralist van de ontrouw Jan Greshoff (1888-1971)

Wie in de eerste helft van de twintigste eeuw een manuscript in zijn bureaula had liggen, wendde zich tot Jan Greshoff (1888–1971). Meer nog dan als schrijver en dichter stond Greshoff bekend om zijn talent als literaire promotor. Hij trad op als vertrouwensman voor tal van vooraanstaande auteurs, had een neus voor talent, dat hij een kans gaf in zijn tijdschriften, en haalde collega’s uit impasses. Zo bepaalde hij meer dan een halve eeuw mee wie de Republiek der Letteren betrad. Niemand kon zo spontaan aansporen en gul bewonderen als hij. Het leverde hem de trouwe vriendschap op van schrijvers als Arthur van Schendel, Jacques Bloem, Adriaan Roland Holst, Jan van Nijlen, E. du Perron en Menno ter Braak en maakte hem tot idool van talloze jongeren. Greshoff vervulde zijn bemiddelende rol ook tussen de Nederlandse cultuur en andere culturen. Hij verbleef het grootste deel van zijn leven binnen de Nederlandse taal- maar buiten de landgrenzen en was zodoende in zowel Nederlandse, Franse, Vlaamse als Zuid-Afrikaanse literaire circuits thuis.
Greshoffs bemiddelende activiteiten kwamen voort uit zijn overtuiging dat cultuur het meer en meer moest afleggen tegen politiek, techniek en kapitaal; hij wilde koste wat kost ‘de Schoonheid’ (zoals hij dat noemde) behouden. Hij pleitte onomwonden voor het bestaan en behoud van een culturele elite, die het voortouw moest nemen in deze strijd. Zo draagt Greshoffs biografie niet alleen bij aan de Nederlandse literatuurgeschiedenis, zij vormt ook een mentaliteitsgeschiedenis van de metamorfose die Nederland in de twintigste eeuw onderging.