Kennis, macht en moraal : de productie van wetenschappelijke kennis over de economische effecten van migratie naar Nederland, 1960-2005

Toen de PVV medio 2009 Kamervragen stelde over de kosten en baten van immigratie leidde dat tot veel verontwaardiging. De economische effecten van immigratie vormen kennelijk een gevoelig onderwerp. Jan van de Beek verklaart waarom in Nederland - immigratieland bij uitstek - wetenschappelijk onderzoek naar de economische effecten van immigratie lange tijd nagenoeg ontbrak. Ook beschrijft hij het onderzoek dat sinds 1960 wél gedaan is. Van de Beek stelt dat de werkgeverskabinetten in de jaren zestig weinig behoefte hadden aan economisch onderzoek naar gastarbeid. Onder druk van de linkse emancipatiebeweging maakte het CPB in 1972 toch een kosten-batenanalyse. Tijdens het kabinet Den Uyl verschoof de aandacht naar de samenhang tussen ontwikkelingssamenwerking en remigratie van gastarbeiders. Vanaf eind jaren zeventig kwam de programmering van wetenschappelijk onderzoek onder invloed van overheid en minderhedenonderzoek. Een economische visie ontbrak volgens Van de Beek en migratie-economisch onderzoek werd not done, onder meer uit angst extreemrechts in de kaart te spelen. Vanwege een taboe op ‘etnische data' ontbraken ook de benodigde statistische gegevens. Vanaf eind jaren tachtig gaven een crisis in verzorgingsstaat en overheidsfinanciën het economisch potentieel van immigranten meer gewicht en werden er een aantal - vaak politiek geïnspireerde - kosten-batenanalyses uitgevoerd. Rond de eeuwwisseling kwam er meer onderzoek, onder meer omdat ook ‘beleidseconomen' - in het bijzonder die van het CPB - zich steeds sterker gingen oriënteren op de internationale literatuur, er meer statistische gegevens beschikbaar kwamen en het politieke klimaat omsloeg.