Waarden van Akkerranden in de Hoeksche Waard

Akkerranden, gewas-vrije stroken aan de rand van akkerpercelen, kunnen vele functies vervullen. Zo vormen ze een buffer tussen gewas en sloot, waardoor ze emissies van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater beperken. Afhankelijk van de planten die zijn ingezaaid, kunnen ze ondersteuning bieden aan organismen zoals bestuivende insecten en natuurlijke vijanden van plagen, en daarmee aan ecosysteemdiensten zoals plaagbestrijding en bestuiving, maar ook aan het voorkomen van akkervogels en andere vormen van biodiversiteit. In een tweejarig (2017 - 2018) project zijn de effecten van de akkerranden op deze verschillende functies onderzocht.

Hiertoe zijn verspreid over de Hoeksche Waard in de twee jaren 33 en 36 percelen met akkerranden geselecteerd. Hierbij zijn in gelijke mate percelen met wintertarwe en aardappel uitgekozen, maar is er ook voor gezorgd dat de verschillende typen akkerranden (eenjarige bloemenranden, graskruidenranden van uiteenlopende ouderdom en grasranden) alle in voldoende mate vertegenwoordigd waren.

Al deze locaties zijn elk jaar diverse keren gemonitord, waarbij verschillende organisaties verantwoordelijk waren voor verschillende aspecten van de flora en de fauna. De Universiteit van Amsterdam heeft de samenstelling van de vegetatie in de akkerranden en de hoeveelheid bloemen in kaart gebracht. Leden van het HoekscheWaards Landschap (HWL) hebben steeds in een vast deel van elke akkerrand het aantal bijen, zweefvliegen, vlinders, natuurlijke vijanden en vogels geteld. Medewerkers van Wageningen University & Research (Open Teelten) hebben regelmatig de percelen beoordeeld op de aanwezigheid van plaaginsecten (zoals bladluizen) en hun natuurlijke vijanden (‘scouten’). De macrofauna van acht sloten is twee keer per jaar intensief bemonsterd door de aquatische werkgroep van het HWL.

Deze brede monitoring laat na twee jaren al duidelijke resultaten zien. Zo zijn er evidente verschillen in vegetatiesamenstelling en functionaliteit tussen de akkerranden, met name door verschillen in ouderdom van die randen. Gras-kruidenranden worden in de loop van de jaren door vergrassing steeds armer aan kruiden en bloemen. In akkerranden worden meer bijen, zweefvliegen en natuurlijke plaagvijanden aangetroffen indien er meer (bloeiende) kruiden voorkomen. In het gewas wintertarwe kwamen al zo weinig bladluizen voor een effect van natuurlijke vijanden niet vast te stellen was. In aardappel, waar de aantallen hoger lagen, namen bladluispopulaties vanaf eind juni al weer, en sterker op percelen waar meer natuurlijke vijanden (zoals gaasvliegen of zweefvliegen) aanwezig waren. Deze onderdrukking blijkt het sterkst te zijn op percelen met bloemrijke akkerranden. In sloten met aan beide kanten akkerranden werd een grotere macrofauna-diversiteit aangetroffen dan in sloten zonder akkerranden. Een opvallend resultaat is dat de akkerbouwers, die steeds direct geinformeerd werden over de tellingen (de scouting) in het gewas, meestal geheel afzagen van het gebruik van insecticiden. De combinatie van akkerranden en scouten lijkt dus een effectieve manier om het gebruik van bestrijdingsmiddelen terug te dringen.