Thuis best: over het Nederlandse ideaal van zorg met behoud van zelfstandigheid

In recente sociaalwetenschappelijke literatuur wordt de invoering van de Wmo vooral beschreven als een proces van de-professionalisering en ontstatelijking, oftewel: als een nieuw - maar eigenlijk oeroud - antwoord op de vraag door wie zorg geleverd zal worden, wie erop zal toezien, en wie ervoor zal betalen. Volgens zo’n analyse komt de Wmo voort uit het sinds de jaren tachtig vertrouwde discours dat ‘deskundigen’ of ‘beroepskrachten’ taken, functies maar ook voorrechten zouden hebben overgenomen van ‘leken’, en dat de verantwoordelijkheid voor, en zeggenschap over de zorg daardoor verschoven zou zijn van de hulpbehoevenden zelf, hun familie, buurtschap, beroeps- en geloofsverbanden naar de (centrale) overheid.
In dit artikel betogen we dat de invoering van de Wmo niet alleen gefaciliteerd is door kritiek op professionele zorg, maar ook door een discours over de vraag waar mensen met een aandoening of beperking het best op hun plaats zouden zijn. Vandaag de dag staat dat als een paal boven water: thuis. Daar, ‘in hun vertrouwde omgeving’, die zich volgens de Wmo uitstrekt tot buiten de voordeur, zouden mensen hun zelfstandigheid kunnen bewaren, zonder zorg te kort te hoeven komen - het beste van twee werelden. Zoals we zullen laten zien, is dit ideaal van ‘zorg-zelfstandigheid’ niet van vandaag of gisteren. Het werd ook beleden in de eerste decennia na de oorlog, terwijl de intramurale zorg toen expandeerde. Dat komt, zo zullen we aantonen, doordat in de loop van de tijd niet alleen ‘zorg’, maar ook ‘thuis’ en ‘zelfstandigheid’ een andere betekenis kregen, culminerend in de populariteit van ‘thuis-zorg' in de Wmo.