Blijf bij ons: ode aan de verzorgingsstaat

De mooiste geschiedenis van het ontstaan van de verzorgingsstaat is nog altijd die van Abram de Swaan in Zorg en Staat uit 1989. De Swaan beschrijft hoe aan het eind van de negentiende eeuw zorgarrangementen ontstonden; niet uit mededogen met de rondtrekkende armen, de zieken en de zieligen, maar uit welbegrepen eigenbelang van de fabrieksarbeiders en de gegoede middenklasse. Fabrieksarbeiders bedachten met elkaar dat het verstandig was om een gezamenlijk betaald onkostenpotje - een ziekenbus - te hebben voor als een van hen ziek werd en niet kon werken. Stadsbesturen realiseerden zich dat rondtrekkende armen die niets te verliezen hebben gevaarlijk kunnen zijn; ze kunnen opdringerig gaan bedelen, maar ook gaan roven of vernielen. Daarom ontstonden plaatselijke systemen van armenzorg. Rijke stadsbewoners ontdekten dat epidemieën zich niet lieten opsluiten in armeluiswijken en maakten zich sterk voor schoon drinkwater en riolering. Uit deze protostatelijke arrangementen ontwikkelde zich de verzorgingsstaat.