Literatuurhistorisch redeneren met oog voor de ander Naar een onderzoeksdidactiek voor Nederlandse literatuurgeschiedenis in de vwo-bovenbouw

Vwo-bovenbouwleerlingen begrijpen literair-historische teksten vaak niet en kunnen door onbekendheid met taal, thematiek en context de historische én actuele waarde ervan niet doorgronden. Dat schaadt zowel de literaire vorming als de burgerschapsvorming, want bekendheid met de teksten vergroot het inzicht in literatuur van alle tijden, verdiept het begrip van hedendaagse intellectuele, esthetische en maatschappelijke opvattingen, en kan leiden tot kritische reflectie op eigen normen en waarden en begrip voor andere denk- en levenswijzen.
In dit proefschrift wordt een didactisch model voor begeleid zelfstandig pre-academisch onderzoek uitgewerkt in vier lessenseries rond literairhistorische teksten, die aansluiten bij het thema het individu vs. de ander / het andere: de middeleeuwse Floris ende Blancefloer (Van Assenede), de 17e-eeuwse toneelteksten Geeraerdt van Velsen (Hooft), Gysbreght van Aemstel (Vondel), Spaanschen Brabander (Bredero) en La vida es sueño (Calderón), de 18e-eeuwse Sara Burgerhart (Wolff en Deken) en de 19e-eeuwse Max Havelaar (Multatuli).
Getest wordt of quasi-zelfstandig onderzoek naar deze teksten en enkele satellietteksten leerlingen meer tekstbegrip, inzicht in historiciteit en actualiteit van de thematiek, historische perspectiefherkenning en motivatie oplevert dan docentgestuurd literatuurgeschiedenisonderwijs. Uit kwantitatieve analyse van voor- en nametingen per lessenserie blijkt significante vooruitgang in beide lescondities. Uit kwalitatieve analyse van leerlingenwerk blijkt dat pre-academisch onderzoek samenhang in literatuurhistorische redeneringen versterkt en zelfstandig gebruik van literaire begrippen bevordert. Controversiële aspecten van de oude teksten blijken soms gevoeligheden bloot te leggen. Leerlingen bevestigen in evaluaties het nut van quasi-zelfstandig onderzoek, ondanks de grotere werklast. Tot slot volgen enkele  aanbevelingen voor het literatuurgeschiedenisonderwijs.