Tweedetaalleren met handen en voeten Studies naar de effecten van Total Physical Response bij vierjarige beginnende tweedetaalleerders

Hoe vierjarige kleuters op te vangen als zij de basisschool binnenkomen zonder Nederlands? Een logische oplossing lijkt woordenschatonderwijs ‘met handen en voeten’ zoals via Total Physical Response (TPR). Hierbij worden kinderen niet gedwongen tot taalproductie en kunnen zij laten zien of ze de leerkracht begrijpen door reacties op eenvoudige doe-opdrachtjes, zoals ‘Klim op de stoel’.
Om te onderzoeken of jonge beginnende tweedetaalleerders zo meer woorden leren is op twintig Randstedelijke basisscholen effectonderzoek verricht. Bij het thema ‘Circus’ van het vve-programma Ik & Ko zijn op drie manieren extra woordenschatactiviteiten aangeboden: via de gebruikelijke programma-activiteiten voor de kleine kring, via face to face TPR of via TPR op een iPad. In beide TPR-varianten werden doelwoorden los aangeboden en meer dan twintig keer herhaald, anders dan gebruikelijk.
Woordenschattoetsen wezen echter uit dat de drie onderzochte manieren, paarsgewijs vergeleken, niet voor elkaar onderdoen. TPR maakt qua effect niet het verschil. Dat deze kleuters extra woordenschatactiviteiten aangeboden krijgen in een groepje tweedetaalleerders - buiten de klas in een rustige ruimte of individueel op de iPad - lijkt belangrijker dan hoe dat gebeurt. Beginnende tweedetaalleerders met een lage score op de passieve woordenschattaak van Taaltoets Alle Kinderen profiteren bij deze activiteiten receptief meest; met een hogere score leren ze productief het meest. TPR via de iPad legt relatief het minste beslag op de leerkracht en maakt (p)re-teaching dus beter te organiseren. Face to face TPR heeft relatief de meeste impact op het denken van leerkrachten over woordenschatonderwijs aan jonge tweedetaalleerders.