De gift en het bureaucratisch paradijs Een sociologisch commentaar bij Van Horzen

Van Horzens Opinie, getooid met de mysterieuze titel ‘De Schrijver, de Filosoof, Engelen en een Slang bij de Poort van het Paradijs’, is een met erudiete verbeeldingskracht geschreven oproep tot overdenking van de fiscale toekomst. Van Horzen liet zich inspireren door sociologische inzichten, zoals hij die vernam van de filosoof Sloterdijk. Het doet me plezier dat mijn vakgebied een gidsende rol wordt toebedacht in het fiscale land. Echter, voordat Engelen, Houellebecq en Varoufakis op voorstel van Van Horzen worden uitgenodigd om fiscalisten eerst de poort uit, en dan weer het paradijs in te wijzen, volgt hier ter overweging een alternatief sociologisch perspectief.

In het betoog van Van Horzen worden twee fiscale problemen gesignaleerd, die beide met het paradijs verbonden zijn: Nederland als belastingparadijs en de gemoedstoestand van de belastingbetaler die, het spontane vermogen tot geven ontnomen, gelaten het paradijs verloren waant. Hoewel Van Horzen zijn bijdrage inleidt met het eerste probleem, besteedt hij meer aandacht aan de tweede kwestie, die sociologisch gezien fundamenteler is. Ik geef eerst sociologisch commentaar bij Sloterdijks verhaallijnen over de fiscaliteit zoals beschreven door Van Horzen en ga vervolgens nader in op het tweede probleem. De ontnuchterende conclusie is dat het fiscale paradijs niet in de terugkeer van de gift maar in de bureaucratie moet worden gezocht, aangevuld met rituelen ter viering van het fiscaal-sociale bewustzijn.