Van twee handen geschildert: werkverdeling tussen schilders in de Nederlanden in de zestiende en zeventiende eeuw

Van de schilderijen gemaakt in de Nederlanden in de zestiende en zeventiende eeuw wordt een niet onaanzienlijk deel toegeschreven aan meer dan één schilder. Samenwerking tussen schilders wordt dan ook algemeen beschouwd als een wijdverbreide, en zeer diverse praktijk. Niettemin is de kunsthistorische benadering nog altijd vooral toegespitst op individuele schilders en het scheiden van 'handen'. Het doel van deze studie is om het fenomeen van samenwerking zelf te onderzoeken, als een wezenlijk onderdeel van de schilderkunst van deze tijd.
Wat waren de redenen voor schilders om tot samenwerking over te gaan, hoe gingen ze te werk en hoe werd er in de tijd zelf over schilderijen van meerdere handen gedacht? In dit proefschrift is gekozen om werkverdeling nu eens niet vanuit een individuele kunstenaar, werkplaats of groep te beschouwen, maar juist zo breed mogelijk.
Met zeventiende-eeuwse teksten als leidraad wordt in het eerste hoofdstuk de eigentijdse waardering voor samenwerking gereconstrueerd. Omdat werkverdeling meestentijds verklaard wordt vanuit economische motieven, is het tweede hoofdstuk aan dat onderwerp gewijd. Met de bevindingen uit deze algemeen georiënteerde hoofdstukken en de gegevens uit een tweetal databases - één voor schilderijen toegeschreven aan meer schilders, één voor geschreven bronnen - als uitgangspunt, werden vier casussen geselecteerd die elk een categorie van samenwerking vertegenwoordigen. In de hoofdstukken III tot en met VI worden de samenwerking tussen specialisten; het uitbesteden van werk aan een onderaannemer; manufactuur of het maken van dozijnwerk; en de zogenaamde prestige-samenwerking aan een nader onderzoek onderworpen, met name naar de gevolgde werkwijze.