Over Belgen, Turken en schoonmoeders: metalinguistisch inzicht in de vroege adolescentie

In deze studie werd het metalinguïstisch inzicht, een belangrijk deelaspect van geletterdheid, onderzocht van 91 leerlingen uit de eerste en derde klas van vmbo en het vwo. Om directe onderwijseffecten te vermijden werd metalinguïstisch inzicht niet onderzocht in typisch schoolse taaltaken, maar werd begrip van zogenaamde raadselgrappen, taal van ‘de straat’, onderzocht. Daarbij werd onderscheid gemaakt tussen linguïstische en conceptuele raadsels. Bij linguïstische raadsels schuilt de humor in de taal, bij conceptuele in kennis van de wereld. Vwo-leerlingen presteerden beter dan vmbo-leerlingen, derdeklassers beter dan eersteklassers en linguïstische raadselgrappen bleken moeilijker dan conceptuele. Dat laatste gold in sterkere mate voor vmbo- dan voor vwo-leerlingen. Ook bleek woordenschat een belangrijke voorspeller van metalinguïstisch inzicht en was er weinig samenhang tussen raadselbegrip en raadselwaardering. Verder was opvallend dat op het vwo het metalinguïstisch inzicht en de woordenschat van derdeklassers hoger was dan van eersteklassers, maar dat dit niet gold voor het vmbo. Vanwege de gevonden samenhang met woordenschat, leerjaar (leeftijd) en opleiding, mag geconcludeerd worden dat begrip van linguïstische raadselgrappen voor jonge adolescenten (ouder dan 12 jaar) een valide en geschikte operationalisatie is van metalinguïstisch inzicht.