België en Nederland: kleine welvaartsstaten in Europa

In het debat over de toekomst van de welvaartsstaat zijn verwijzingen naar globalisering, digitalisering en europeanisering prominent aanwezig. De indruk bestaat dat we de speelbal zijn van internationale krachten die niet alleen verantwoordelijk zijn voor groeiende ongelijkheid, maar ook de beleidsmarges van individuele landen aanzienlijk beperken. België en Nederland zijn kleine, zeer open economieën: men zou verwachten dat die nog meer dan anderen de impact van globalisering ondergaan. Dat blijkt niet. We zien groeiende ongelijkheden, maar minder dan in heel wat andere landen. Al bij al houdt de middenklasse er relatief goed stand. Europese integratie en globalisering beletten ook niet dat het sociale bestel van België en Nederland zeer verschillend blijft.
De vaststelling is niet nieuw: in het verleden is al geopperd dat kleine staten over een sterk aanpassingsvermogen beschikken precies omdat ze hun kleine schaal combineren met een intens overleg tussen sociaaleconomische actoren. Betrokkenheid van werkgevers en vakbonden bij het beleid bevordert niet alleen een goede uitvoering van het beleid; als er de bereidheid is om samen te leren uit ervaringen, dan kan overleg ook de basis vormen voor flexibel aanpassingsvermogen. Het Nederlandse ‘Poldermodel’ is in het verleden vaak geroemd als een voorbeeld bij uitstek van deze kwaliteiten.
In deze lezing wijs ik op verschillen, maar ook op gemeenschappelijke tendensen. We kunnen daaruit leren. Ik illustreer dit met één thema: de evolutie van armoede. Dit thema leidt naar een bredere vraag over het Nederlandse en het Belgische groeimodel en de rol van het overleg daarin. Ik put dat onderwerp niet uit, maar het vormt een opstap naar een kritische beschouwing over de visie die België en Nederland hebben op hun positie in de Europese Unie. Deze is in toenemende mate defensief geworden. Europese politiek en binnenlandse sociale politiek hebben meer raakvlakken dan men wel zou denken. Een defensieve koers ten aanzien van de Europese Unie is geen veilige koers, maar op termijn een riskante koers. Kleine welvaartsstaten kunnen succesvol zijn in de Europese Unie, maar ze mogen niet ‘klein’ zijn in hun visie op de Europese Unie.


https://doi.org/10.13140/rg.2.2.14550.34888