Terug naar Zuid Rede uitgesproken bij zijn aftreden als hoogleraar ‘Sociologie, in het bijzonder de studie der stad en haar etnische en culturele verscheidenheid’ aan de Universiteit van Amsterdam op donderdag 13 april 2023

In zijn afscheidscollege getiteld ‘Terug naar Zuid’ begint Jan Rath met een korte beschrijving het kronkelige, onduidelijke en hobbelige pad dat hem—komend van Rotterdam Zuid—naar de Universiteit van Amsterdam bracht. Anders dan in veel vertogen over de kansen van autochtone, witte mannen wordt gesuggereerd, spatte het privilege daar bepaald niet van af. Rath concludeert dan ook dat die debatten veel te veel uitgaan van simpele zwartwit tegenstellingen en roept op om meer te kijken naar de feiten en naar de grijstinten die zich daarin aftekenen.
Daarna gaat hij in op zijn recente onderzoek naar veranderende winkellandschappen, een verschijnsel dat allerwegen vlotjes als gentrificering wordt geduid. Dan neemt hij de toehoorder mee naar Boulevard Zuid in Rotterdam en laat zien hoe de populaire winkelstraat van weleer nu een parade van laagwaardige, migrantenondernemingen is geworden. Terwijl in de buurt dure woningen worden gebouwd, blijft de winkelstraat opmerkelijk volks en etnisch divers. De politieke en ambtelijke druk om die winkelstraat in de vaart der volkeren op te stoten blijkt onverminderd groot, maar uitvoerders op het lagere niveau (street level bureaucrats) die veel contact hebben met de winkeliers, hun klanten en omwonenden, hebben een scherper oog en tonen meer waardering voor de kwaliteiten die er wel degelijk zijn. Rath concludeert ook hier: de werkelijkheid is niet zwart-wit, maar veel genuanceerder.