Werk in uitvoering Het functioneren van de Tweede Kamer tijdens, voor en na de grondwetsherziening (1840-1853)

Al vanaf het eerste optreden van de direct gekozen Tweede Kamer in februari 1849 leefde onder de liberalen het besef dat er, in de woorden van Thorbecke, sprake is van een nieuwe Kamer die ‘onderscheiden is van de vorige wier leven is afgeloopen’. Deze overtuiging heeft overtuigde aanhangers tot aan hedendaagse historici toe. Hierdoor blijft het optreden van de Kamer in 1848 en de jaren daarvoor sterk onderbelicht.
Door het functioneren van de Kamer tijdens het jaar van de herziening, de jaren ervoor en erna op dezelfde manier vanuit de Handelingen van de Tweede Kamer te onderzoeken, blijkt een correctie van dit eenzijdige beeld noodzakelijk. In een tijd waarin van partijvorming nog geen sprake is, blijkt dat zowel voor als na 1848 een kleine groep van gezaghebbende Kamerleden van verschillende politieke stromingen leiding te geven aan de werkzaamheden en de debatten waardoor de Kamer goed functioneerde. Verder zijn voor het eerst alle stemmingen over regeringsvoorstellen van 1840 tot 1853 statistisch geanalyseerd met behulp van de methode interspace politics van Menno Wolters. De analyses tonen allereerst aan dat de Kamerleden voor alles hechtten aan hun onafhankelijkheid en hun individueel oordeel en, in de tweede plaats, dat de politieke stromingen er wel waren, maar dat zij, voor en na 1848, naadloos in elkaar overliepen.
1848 bracht wel een nieuwe generatie direct gekozen, assertieve leden in de Kamer. Samen met de ervaren, prominente Kamerleden integreerden zij de doorgaande veranderingen in de werkwijze van de Tweede Kamer.