A tool of remembrance: the shofar in modern music, literature and art

De sjofar of ramshoorn is, met de menora en de davidster, een centraal symbool van het jodendom. In de Hebreeuwse Bijbel is hij het meest genoemde instrument, dat de openbaring van de tien geboden aankondigt, oproept op tot religieuze rituelen, doorklinkt in de vermaningen van profeten, het sein geeft tot de gewapende strijd en het einde der tijden inluidt. Ook in de gebedenboeken voor de hoge feestdagen Rosj Hasjana (Nieuwjaar) en Jom Kippoer (Grote Verzoendag) speelt de sjofar met zijn oproep tot inkeer een prominente rol. Een muziekinstrument is de sjofar in deze traditionele religieuze teksten zelden of nooit.
Aan het eind van de 19e eeuw ontdekken veel componisten, schrijvers en kunstenaars het artistieke potentieel van het instrument, zonder zijn religieuze karakter te ontkennen. ‘A tool of remembrance’, de eerste wetenschappelijke monografie over de sjofar, is een onderzoek naar het gebruik en de functie van het instrument in 70 kunstwerken uit de periode 1894-2010. Hulpmiddelen bij dit onderzoek naar de dialoog tussen traditionele religieuze teksten en moderne kunstwerken zijn concepten uit Michaïl Bachtins dialoogfilosofie.
In de nieuwe, seculiere context van de kunst blijkt de sjofar niet langer onderworpen te zijn aan beperkingen van plaats (de synagoge), tijd (het liturgisch jaar) en gezag (de rabbinale autoriteit). Het kunstwerk waarin de sjofar een rol speelt is gericht tot een algemeen, niet exclusief Joods publiek van luisteraars, lezers of kijkers, die niet worden opgeroepen tot actie (zoals in de Bijbel) of tot inkeer (zoals in de gebedenboeken), maar uitgenodigd tot het ervaren van de persoonlijke interpretatie van joodse tradities door kunstenaars.