Strategisch manoeuvreren met litotes

Litotes is een stijlfiguur waarin een negatieve term wordt ontkend, zoals in de uitspraak ‘niet onaardig’. In dit artikel wordt nagegaan hoe litotes een redelijke en effectieve bijdrage zou kunnen vormen in een argumentatieve discussie. Op basis van de geïntegreerde pragma-dialectiek (Van Eemeren en Grootendorst 1984; Van Eemeren 2010) wordt bepaald in welke discussiezetten litotes kan voorkomen en welke retorische voordelen de figuur kan hebben. Er wordt geconcludeerd dat litotes theoretisch in elke discussiefase een functie kan hebben, maar dat zij met name kan bijdragen aan een redelijk verloop van de discussie in beweerders zoals het uitdrukken van standpunten en argumenten en het voorstellen van uitgangspunten. Aan de hand van een analyse van praktijkvoorbeelden wordt betoogd dat litotes ook op twee manieren een retorische bijdrage kan leveren. Ten eerste kunnen discussianten met litotes hun gebondenheden in de discussie beperken. Ten tweede kan litotes kritiek ten aanzien van een uitspraak of de discussiant zelf helpen voorkomen.